Overheid zet deur naar illegale tabaksmarkt nog verder open

31 maart 2026

Den Haag, dinsdag 31 maart 2026 – De tabaksbranche waarschuwt dat de voorgenomen vermindering van het aantal verkooppunten averechts zal uitpakken. Volgens de Vereniging van Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten (VSK) zet de overheid de deur naar de zwarte markt op deze manier ‘wagenwijd open’.

Het kabinet wil het aantal verkooppunten van sigaretten en shag de komende jaren nog verder beperken, met als doel een ‘rookvrije generatie’ in 2040. De branche onderschrijft het belang van gezondheidsbeleid, maar stelt dat ingrijpende maatregelen alleen gerechtvaardigd zijn als de effectiviteit ervan overtuigend is aangetoond.

Beleid leunt op aannames, evaluatie nog beperkt
Volgens VSK is de onderbouwing van het nieuwe kabinet onvoldoende hard. Uit recente studies blijkt dat het effect van alle afzonderlijke anti-tabaksmaatregelen moeilijk vast te stellen is. Onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Leiden¹ stelt letterlijk ‘dat al deze maatregelen op zichzelf slechts een beperkt effect te verwachten hebben en dat hun effectiviteit verder wordt ondermijnd door de aanwezigheid van grenshandel en een illegale markt. Verder is wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit onder de huidige omstandigheden beperkt, en zijn de omvang en kwaliteit van het beschikbare onderzoek vaak onvoldoende om definitieve conclusies te kunnen trekken over de effectiviteit van beleid en de effecten op de lange termijn, zoals substitutie tussen producten of naar de illegale alternatieven’.

“De afgelopen jaren zijn al veel maatregelen ingevoerd, van accijnsverhogingen tot verkoopbeperkingen,” zegt Jan Hein Sträter, directeur van VSK. “Juist daarom is het belangrijk om eerst goed te kijken wat in de praktijk daadwerkelijk werkt, voordat opnieuw wordt ingegrepen. Het aantal rokers daalt in Nederland al tientallen jaren heel geleidelijk, zonder dat je een duidelijke versnelling ziet na ingrijpende overheidsmaatregelen. Dit blijkt ook duidelijk uit de meest recente cijfers van CBS/Trimbos[2]. Die laten zien dat het percentage rokers dat in 2025 stopte, lager was dan het gemiddelde in de laatste 25 jaar. En die daling in 2025 was ook lager dan het gemiddelde van de laatste vijf jaar, waarin het supermarktverbod werd ingevoerd en tot driemaal toe de accijnzen werden opgeschroefd”.

Tegelijkertijd verschuift een groeiend deel van de consumptie naar het buitenland of naar illegale kanalen. Volgens het RIVM³ is 62% van de in Nederland geconsumeerde tabak niet afkomstig uit Nederlandse winkels. Deze ontwikkeling ondermijnt volgens VSK de effectiviteit van nationaal beleid: “Als consumenten zo makkelijk kunnen uitwijken, blijven de reële effecten van nationale maatregelen uit.

White spots: grotere risico’s op illegale markt
De branchevereniging waarschuwt voor het ontstaan van zogeheten ‘white spots’: gebieden waar legale verkooppunten verdwijnen. “Als de legale beschikbaarheid wegvalt, wijken consumenten uit naar illegale alternatieven die niet controleerbaar zijn,” aldus VSK. “Daarmee groeit het risico dat de zwarte markt verder terrein wint.” Internationale voorbeelden laten zien dat dit effect reëel is. In landen waar prijsverschillen en beschikbaarheidsbeperkingen groot zijn, is de illegale handel in de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Inmiddels is 1 op de 5 de sigaretten in Frankrijk afkomstig uit ondergrondse en ongecontroleerde illegale fabrieken.

Breder probleem: prijsverschillen en accijnsdruk
Volgens VSK staat de discussie over verkooppunten niet op zichzelf. Grote prijsverschillen met buurlanden maken het voor consumenten steeds aantrekkelijker om aankopen over de grens te doen.

“Dat speelt niet alleen bij tabak, maar ook bij andere producten zoals brandstof,” aldus VSK. “Het is een bredere ontwikkeling waarbij consumenten hun gedrag aanpassen aan prijsverschillen.” De gevolgen zijn volgens de branchevereniging aanzienlijk: de Nederlandse staat loopt miljarden aan accijnsinkomsten mis, terwijl illegale handel ruimte biedt aan georganiseerde criminaliteit.

Oproep: focus op handhaving en realistisch beleid
VSK pleit voor een ‘alternatieve’ benadering. In plaats van verdere beperking van verkooppunten, zou de overheid sterker moeten inzetten op handhaving en een realistische beoordeling van bestaande maatregelen. De organisatie roept op tot extra middelen voor onder meer de FIOD, Douane, NVWA en politie om illegale handel effectiever te bestrijden.

Daarnaast pleit VSK voor een evenwichtige spreiding van verkooppunten, met verkoop op locaties waar voornamelijk volwassenen komen, zoals tankstations, gemakswinkels en gespecialiseerde winkels. “Goed beleid vraagt om onderbouwing, realisme en handhaving,” aldus Jan Hein Sträter. “Alleen zo kan worden vastgesteld welke maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan het verminderen van het aantal rokers, zonder ongewenste neveneffecten.”

¹Rijksuniversiteit Groningen / Universiteit Leiden: Rapport van Dominique Mollet, LLM, Dr. Vincent Delhomme en Dr. Richard Karlsson Linnér over het thema tabaksontmoediging en het reguleren van aanverwante producten, opgesteld in opdracht van de Vaste Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport van de Tweede Kamer. 10 maart 2026 https://app.1848.nl/document/tkapi/579196

²Trimbos Instituut: Kennis, feiten en cijfers over roken (webpagina 30 maart 2026) https://www.trimbos.nl/kennis/cijfers/roken/

³Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM-rapport 2025-0084 A.H. Rotteveel et al.): Gedragseffecten van de accijnsverhoging op tabak in 2024. Voorgenomen versus daadwerkelijke gedragsverandering. Pagina 64: ‘Uit deze berekening blijkt een forse stijging van het percentage rookwaar dat uit het buitenland afkomstig is. Waar bij de nameting van 2020 30 procent van de rookwaren afkomstig was uit het buitenland, was dit bij de nameting in 2024 gestegen naar 62 procent’. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2025-0084.pdf

Terug Meer nieuwsberichten