Hoge accijns op tabak heeft gefaald

14 augustus 2025

Nieuw onderzoek: Nederlandse Staat loopt 2,6 miljard euro per jaar mis

Den Haag, 14 augustus 2025 - De Nederlandse overheid loopt jaarlijks 2,6 miljard euro mis, doordat steeds meer mensen hun sigaretten en shag uit het buitenland halen. Dat blijkt uit recente gegevens van de Nationale Smokkel Monitor. Dat bedrag was in 2020 nog ‘slechts’ 1,4 miljard euro, maar loopt razendsnel op door de accijnsverhogingen van 2023 en 2024. Tot zelfs 3,5 miljard euro als de berekening wordt gebaseerd op de cijfers van het RIVM en de Douane.

Nederlanders kopen hun tabak steeds minder vaak in de legale winkel en steeds vaker in Luxemburg, Duitsland, via social media of in het illegale circuit. “We zien dat mensen niet minder zijn gaan roken, maar anders zijn gaan kopen”, zegt Jan Hein Sträter, directeur van de branchevereniging Nederlandse Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten (VSK). “Ooit was men gewend aan vaste prijzen voor tabak, nu is prijsvergelijking de norm en is het normaal geworden om te kiezen voor goedkopere alternatieven, uit het buitenland of de zwarte markt.”

Accijnsverhoging verandert koopgedrag, niet het rookgedrag
Het tabaksbeleid dat voortkomt uit het Nationaal Preventieakkoord (2018) is gebaseerd op twee uitgangspunten: hogere prijzen en minder verkooppunten. Het pad naar ‘een rookvrije generatie in 2040’ gaat niet over rozen, zo blijkt. Sinds 2020 daalde het percentage rokers slechts van 20% naar 18,2%. Tegelijkertijd is het aandeel buitenlandse of illegale tabak bijna verdubbeld.

“De overheid dacht: als we het roken duurder maken, stopt men wel. Maar die redenering gaat voorbij aan het gedrag van mensen”, zegt Sträter. “Ook voor consumenten met een ruime beurs is het prijsverschil met het buitenland simpelweg te groot. Dan ga je op zoek naar alternatieven.”

Van tabakszaak naar Telegram: consument zoekt z’n weg wel
Zo’n 3 miljoen rokers zorgen in 2025 voor 3 miljard euro aan legale accijnsinkomsten. Dat bedrag had bijna twee keer zo hoog kunnen zijn als alle tabak in Nederland was gekocht. Maar uit onderzoeken van Kantar en WSPM  blijkt dat in 2024 gemiddeld 40% van alle sigaretten niet in Nederland zijn aangeschaft. Voor shag ligt dat percentage tegen de 50%. In 2023 was dit nog gemiddeld 25%. Ook het RIVM bevestigt de explosieve toename van smokkel, illegale productie en grensoverschrijdende aankopen. Recent onderzoek van de gezondheidsdienst heeft het zelfs over 60%.

Recordhoeveelheden worden in beslag genomen, maar smokkel blijft lonen
Het beeld is herkenbaar: Nederlanders steken massaal de grens over voor goedkopere tabak. In Duitsland, België of Luxemburg is een pakje sigaretten vaak tot de helft goedkoper. Via platforms als Telegram en Snapchat is buitenlandse of namaaktabak bovendien eenvoudig te bestellen, zonder enige leeftijdscontrole. “Je kan in Nederland bijna nergens meer legaal sigaretten kopen”, zegt Jan Hein Sträter. In 5 jaar tijd daalde het aantal verkooppunten van 21.600 naar 3.600. In 2022 werden sigarettenautomaten verboden en vorig jaar stopte de verkoop in supermarkten.

De handhaving kan de groei van het illegale aanbod niet bijbenen. De Douane onderschepte in de afgelopen vijf jaar meer dan een miljard illegale sigaretten. Dit jaar stromen de berichten over inbeslagnames binnen en ook het aantal opgerolde illegale fabrieken in Nederland neemt toe, zoals de grote fabriek in een loods in Stroe op 17 juli jl. Toch is dit slechts het topje van de ijsberg. De werkelijke schaal is vermoedelijk vele malen groter.

Tabaksbeleid moet realistisch én effectief zijn
VSK roept de overheid op de realiteit onder ogen te zien. Sträter: “Je kunt mensen wel willen dwingen te stoppen met roken, maar je moet ook accepteren wat wérkt. Als Nederland volhardt in solo-beleid en accijnzen roekeloos verhoogt zonder overleg met buurlanden, wordt het niks.”

Volgens VSK ligt de oplossing in een combinatie van maatregelen: accijnzen moeten afgestemd worden op die van omringende landen, zodat grenseffecten en smokkel worden beperkt. Een stabiel, meerjarig accijnsbeleid – zoals Duitsland dat al hanteert – voorkomt schokeffecten. Tegelijkertijd is het essentieel dat de handhaving wordt versterkt. De Douane en FIOD moeten structureel meer middelen krijgen om de illegale markt effectief te bestrijden, onder meer via uitbreiding van gespecialiseerde teams zoals SMOKE. Tot slot moet het toezicht op online verkoopkanalen worden aangescherpt. Illegale aanbieders opereren nu vrijwel ongehinderd op social media, terwijl platforms als Meta en Google bewezen technieken in huis hebben om verboden content te weren.

Verantwoording
Het verlies voor de Nederlandse schatkist is gebaseerd op data van langlopende onderzoeken. Kantar onderzoekt de herkomst van pakjes sigaretten en shag van vrijwillige respondenten. WSPM analyseert pakjes sigaretten die gevonden zijn in (zwerf)afval. Deze laatste methode wordt ook door de Douane gebruikt en geeft een betrouwbaar beeld van trends.

De schatting van het verlies van 2,6 miljard euro is gebaseerd op het verschil tussen de hoeveelheid tabak die in Nederland legaal en belast wordt verkocht, en de werkelijke consumptie inclusief tabak die in het buitenland is gekocht of via illegale kanalen is verkregen. Door de gemiste hoeveelheid tabak te vermenigvuldigen met de gemiddelde accijns en btw, ontstaat een realistische inschatting van de misgelopen staatsinkomsten.

Als we de cijfers van het RIVM en de Douane als uitgangspunt nemen, komt dit bedrag zelfs op 3,5 miljard euro uit.

Terug Meer nieuwsberichten